สมชัยดนตรีไทย

    795/3 แขวงบ้านช่างหล่อ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพฯ โทรศัพท์ 0-2411-2528, 0-2866-0692
 
 
กลับสู่หน้าหลัก
ประวัติสมชัยดนตรีไทย
รูปแบบเครื่องดนตรี
เครื่องดนตรีไทยยักษ์
วงปี่พาทย์
วงเครื่องสาย
วงมโหรี
ติดต่อสอบถาม / แผนที่
ระบบค้นหาสินค้า:
• เครื่องดนตรีจิ๋ว
• เครื่องดีด
• เครื่องตี
• เครื่องเป่า
• เครื่องสี
• อะไหล่เครื่องดนตรี
 
วงปี่พาทย์เครื่องคู่หรือเครื่องกลาง วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่ วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ วงปี่พาทย์แบบอื่นๆ

คำว่า "พิณพาทย์" และ "ปี่พาทย์"
          เครื่องดุริยางค์ที่เล่นกับละคร เรียกกันเป็นสามัญว่า พิณพาทย์บ้าง ปี่พาทย์บ้าง อันที่จริงคำว่า "พิณพาทย์" กับ "ปี่พาทย์" ความหมายต่างกัน พิณพาทย์ หมายถึง เครื่องดนตรีอันเป็นเครื่องสายสำหรับดีดสี เพราะเดิมใช้พิณเป็นหลัก ส่วนปี่พาทย์นั้น หมายความว่าเครื่องดุริยางค์อันเป็นเครื่องตีเป่า (ใช้ปี่เป็นหลัก) เพราะฉะนั้นเครื่องที่ใช้ในการเล่นละครควรเรียกว่า "ปี่พาทย์"

ปี่พาทย์เครื่องห้า (เดิม)
          การผสมวงปี่พาทย์แต่เดิมในสมัยกรุงศรีอยุธยา ตามที่กล่าวไว้ใน "พระไอยการตำแหน่งนาพลเรือน" มิได้ระบุคนประจำเครื่อง นอกจากกล่าวถึงขุนไฉนยไพเราะห์ ซึ่งคงจะเป็นคนเป่าปี่ และที่ว่า "นายวงสี่คน" ในพระไอยการตำแหน่งนาพลเรือนนั้น อาจหมายถึงคนบรรเลงประจำเครื่องอีก 4 คน ในวงปัญจดุริยางค์ คือ เครื่องห้าก็ได้ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงประทานอธิบายถึงเครื่องบรรเลงไว้ว่า "ปี่พาทย์เครื่องห้าที่ไทยเราใช้กันมาแต่โบราณมาแต่เบญจดุริยางค์ แต่มีต่างกันเป็น 2 ชนิด เป็น "เครื่องอย่างเบา" ใช้เล่นละคอนกันในพื้นเมือง (เช่นพวกละคอนชาตรี) ชนิด 1 "เครื่องอย่างหนัก" สำหรับเล่นโขนชนิด 1 ปี่พาทย์ 2 ชนิดมี่กล่าวมานี้คนทำวงละ 5 คนเหมือนกัน แต่ใช้เครื่องต่างกัน
- ปี่พาทย์เครื่องเบา วงหนึ่งมี: ปี่ เป็นเครื่องทำลำนำ 1 ทับ 2 กลอง 1 ฆ้องคู่เป็นเครื่องทำจังหวะ 1 ลักษณะตรงตำราเดิม ผิดกันแต่ใช้ทับแทนโทนใบ 1 เท่านั้น
- ปี่พาทย์เครื่องหนัก นั้น วงหนึ่งมี: ปี่ 1 ระนาด 1 ฆ้องวง 1 กลอง 1 โทน (ตะโพน) 1 ใช้โทนเป็นเครื่องทำเพลง และจังหวะไปด้วยกัน ถ้าทำลำนำที่ไม่ใช่โทน ก็ให้คนโทนตีฉิ่งให้จังหวะ
เหตุที่ผิดกันเช่นนี้ เห็นจะเป็นเพราะการเล่นละคอน มีขับร้อง และเจรจาสลับกับปี่พาทย์ ปี่พาทย์ไม่ต้องทำพักละช้านานเท่าใดนัก แต่การเล่นโขนต้องทำปี่พาทย์พักละนานๆ จึงต้องแก้ไขให้มีเครื่องทำลำนำมากขึ้น แต่การเล่นละคอนตั้งแต่เกิดมีละคอนในขึ้น เปลี่ยนมาใช้ปี่พาทย์เครื่องหนักอย่างโขน ปี่พาทย์ที่เล่นกันในราชธานี จึงใช้แต่ปี่พาทย์เครื่องหนักเป็นพื้น" ปี่พาทย์เครื่องหนัก ในสมัยเมื่อกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีมี: ปี่ 1 เลา ระนาด 1 ราง ฆ้อง 1 วง ฉิ่งกับโทน 1 กลองใบ 1 รวมเป็น 5 ด้วยกัน แต่ปี่นั้นใช้ขนาดย่อม อย่างที่เรียกว่าปี่นอก กลองก็ใช้ขนาดย่อมอย่างเช่นเล่นหนังใหญ่ แก้ไขชั้นแรก คือ ทำปี่ และกลองให้เขื่องขึ้นสำหรับใช้กับเครื่องปี่พาทย์ที่เล่นในร่มเพื่อเล่นโขนหรือละคอนใน ปี่ที่มีขึ้นใหม่นี้เรียกว่า "ปี่ใน" ส่วนปี่ และกลองอย่างของเดิม คงใช้ในเครื่องปี่พาทย์เวลาทำกลางแจ้ง เช่นเล่นหนัง (ใหญ่) จึงเกิดปี่นอก ปี่ใน ขึ้นเป็น 2 อย่าง การแก้ไขที่กล่าวมานี้ จะแก้ไขแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาหรือมาแก้ไขในกรุงรัตนโกสินทร์ข้อนี้ไม่ทราบแน่"

ปี่พาทย์เครื่องห้า (ปรับปรุงต่อมา)
          สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงประทานอธิบายไว้ว่า "เมื่อในรัชกาลที่ 2 กรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดทั้งละคอน และเสภา มีคำเล่ากันสืบมาว่า เมื่อก่อนรัชกาลที่ 2 ประเพณีที่จะส่งปี่พาทย์หามีไม่ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงพระราชดำริให้เสภาขับส่งปี่พาทย์ (อย่างเช่นมโหรี) ขึ้นเป็นปฐม ดังนี้ ที่เอาเปิงมางสองหน้าเข้าใช้ในเครื่องปี่พาทย์ก็คงเอาเข้าในคราวนี้นั่นเอง สำหรับตีรับเสภาเป็นเดิมมา ด้วยเสียงเบาเข้ากับขับร้องดีกว่าโทน (ตะโพน) ปี่พาทย์รับเสภาจึงใช้เปิงมางสองหน้ามาจนทุกวันนี้ การที่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงแก้ไขกระบวนเสภาเช่นว่า มาชวนให้คิดเห็นว่า บางทีปี่พาทย์ละคอนก็จะทรงแก้ไขให้เสียงปี่พาทย์เข้ากับละคอนดีขึ้น ถ้าเช่นนั้น ปี่ใน และกลองขนาดเขื่องกว่ากลองหนัง(ใหญ่) ที่ว่ามาแล้ว ก็เห็นจะเป็นของเกิดขึ้นในรัชกาลที่ 2 แต่เครื่องปี่พาทย์ก็ยังเป็นเครื่องห้าต่อมา" กระแสพระราชดำริดังกล่าวนี้ อาจเป็นต้นเหตุที่ทรงนำเอาวิธีการรับร้องของมโหรีมาใช้กับวงปี่พาทย์ หรือเล่นปี่พาทย์รับร้องอาจมีมาก่อนทางหนึ่งแล้ว จึงทรงพระราชดำรินำมาใช้กับการขับเสภาอีกทางหนึ่งด้วย

รายการ
เครื่องดนตรีไทย
เครื่องดีด
  • จะเข้
  • กระจับปี่
  • เครื่องสี
  • ซอด้วง
  • ซออู้
  • ซอสามสาย
  • เครื่องตี
  • ระนาดเอก
  • ผืนระนาดเอก
  • ไม้ระนาด
  • ระนาดทุ้ม
  • ผืนระนาดทุ้ม
  • ไม้ระนาดทุ้ม
  • ระนาดเอกเหล็ก
  • ผืนระนาดเอกเหล็ก
  • ระนาดทุ้มเหล็ก
  • ผืนระนาดทุ้มเหล็ก
  • ขิม
  • ฆ้องไทย (วงเล็ก)
  • ฆ้องไทย (วงใหญ่)
  • ฆ้องมอญ (วงเล็ก)
  • ฆ้องมอญ (วงใหญ่)
  • ลูกฆ้องไทย
  • ลูกฆ้องมอญ
  • กลองทัด (คู่)
  • กลองแขก (คู่)
  • กระจังโหม่ง
  • ตะโพนไทย
  • ตะโพนมอญ
  • เปิงมางคอก
  • ลูกเปิงมาง
  • โทน
  • โทนชาตรี
  • รำมะนา
  • กลองตุ๊ก
  • ฉิ่ง
  • ฉาบเล็ก
  • ฉาบใหญ่
  • กรับ
  • เครื่องเป่า
  • ปี่นอก
  • ปี่ใน
  • ปี่ชวา
  • ปี่มอญ
  • ขลุ่ย

  • สงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 โดย สมชัยดนตรีไทย
    www.somchaidontrithai.com